Ster
en muze (= artistieke inspiratie): Jane
Avril
In 1893 trad Jane Avril (1868-1943) met haar wilde dansen voor het eerst op
in de ‘Jardin de Paris’, een pasgeopend danslokaal. Deze dochter
van een dame uit de demi-monde en een Italiaanse heer van adel begon als kunstrijdster.
Na een zenuwcrisis werd ze door haar geliefde, een student in de medicijnen,
aangemoedigd om haar heftige temperament uit te leven via de dans. Ze gaf de
kunstenaar Henri de Toulouse-Lautrec de opdracht om een affiche voor haar te
ontwerpen. Om haar bijnaam ‘La Mélinite’ (springstof) eer
aan te doen, zocht de kuntenaar naar een volkomen nieuwe vormgeving. In een
asymmetrisch kader, beïnvloed door de lijnvoering van de in opkomst zijnde
Jugendstil, laat hij een deel van het toneel met de danseres zien, in de toentertijd
provocerende danshouding van de cancan. Kenmerkend voor de cancan was dat de
danseressen hun benen de lucht in wierpen, zodat het publiek hun onderjurken
te zien kreeg. Alleen al het tonen van het vrouwelijke dijbeen in het openbaar
werd in die tijd als aanstootgevend beschouwd. De rand van het affiche wordt
hier overschreden door de contrabassist op de voorgrond, die in zijn bladmuziek
kijkt. Tegelijk gebruikt Toulouse-Lautrec drie van de vier in het affiche gebruikte
kleuren uitsluitend voor de danseres, alleen het gedekte groen vult de resterende
beeldruimte. De radicaliteit waarmee kleur, beweging en perspectief worden ingezet,
is zelfs voor het werk van Toulouse-Lautrec zeldzaam te noemen. Tevens wordt
duidelijk dat hij zijn technische vaardigheden behoorlijk verder heeft ontwikkeld.
Toulouse-Lautrec
had Jane Avrils elegante verschijning reeds als silhouet op de voorgrond geplaatst
op zijn affiche voor het in 1893 geopende danslokaal ‘Le divan
Japonais’ . Samen met de kunst- en muziekcriticus Edouard Dujardin
zit zij tijdens een voorstelling op de eerste rang. Noch Jane Avril noch haar
begeleider lijken de voorstelling te volgen. De aandacht van de man wordt vooral
opgeëist door de charmes van zijn begeleidster, terwijl zij koket glimlacht.
Op
de afgebeelde omslag van L’estampe originale (1893) is
een lithografische pers te zien. Vanwege het formaat van de steenplaten zijn
voor grote affiches soms vier drukplaten nodig. Deze omslag werd gemaakt voor
een vereniging, die zich tot doel had gesteld moderne grafiek te verspreiden
om de verzamelaars voor de tot dan toe weinig artistiek geachte lithografie
te interesseren. Op de voorgrond staat de bekende danseres en vriendin van Toulouse-Lautrec,
Jane Avril, die een pas uitgedraaide kopie bekijkt. Van Toulouse-Lautrec is
bekend dat hij meerdere proefdrukken aan zijn vrienden voorlegde voor hij een
definitieve versie koos.
In 1933 zei de inmiddels in vergetelheid en aan lager wal geraakte Jane Avril over Toulouse-Lautrec: “Zonder meer heb ik aan hem de roem te danken die mij ten deel viel nadat zijn eerste affiche van mij verscheen.”